विवेसबटै नेपालमै सम्पत्तिको किनमेल
नेपालमा किनमेलका नियम हरेक प्रकारका कर्ताफरकका लागी फरक फरक छन, र तपाईँ कुन श्रेणीमा पर्नुहुन्छ भन्ने कुराले नै किन्न मल्छ कि मल्दैन तय गर्छ। अग्रिम तिर्नुअघि श्रेणी नै गल्त पर्यो भने यो सबैभन्दा महँगो गल्ती हो, त्यसैले यहाँ चारवटै श्रेणी जानीजानी छुट्टाछुट्टै राखिएको हो।
यो सामान्य नियमको सरल सारांश हो, कानुनी सल्लाह होइन। नियम, सिमा र शुल्क फेरिरहन्छन; कुनै पनि कागजमा हस्ताक्षर गर्नु वा अग्रिम तिर्नुअघि आफ्नो अवस्था पुष्टी पार्न पञ्जिकृत नेपाली वकिलसँग सल्लाह गर्र्नुहोस।
तपाईँ मध्ये कुन हो?
नेपाली नागरिक
तपाईँले जग्गा, घर, फ्ल्य्याट र व्यवसायिक स्थान अरू जसरी पनि किन्न सक्नुहुन्छ, सामान्य जग्गा धनित्व सिमा र दर्ता प्रक्रियालगायत। विदेशमै बस्नुले यसमा फरक पार्दैन।
NRN परिचयपत्र भएको प्रवासी नेपाली
तपाईँसँग विदेशी पासपोर्ट छ र तपाईँ वा तपाईँका आमाबुबा वा हजुरबुबाहजुरआमा मध्ये कसै न कसै नेपाली नागरिक थिए — र त्यो देश सार्कको सदस्य होइन। NRN ले विदेश मन्त्रालयको अनुमति र तलका क्षेत्रिय सिमाभित्र आफ्नै वा परिवारको प्रयोगका लागी आवास तथा व्यवसायिक सम्पतत्ति किन्न सक्छन।
विदेशमा बस्दै आएको नेपाली नागरिक
नागरिकका हैसियतले तपाईँलाई पूर्ण किनमेल अधिकार रहन्छ। तपाईँले कम्तीमा दुई वर्ष विदेशमा (सार्क बाहिर) बसेर काम गर्नुभएको छ भने NRN को रूपमा दर्ता पनि गराउन सक्नुहुन्छ।
नेपाली मूल नभएका विदेशी नागरिक
नेपालले सामान्यतया विदेशी नागरिकलाई जग्गा वा अचल सम्पतत्ति धनित्व राख्न अनुमति दिँदैन, र सरकारी अनुमतिविना गरिएको सर्जना कानुनी रूपमा मान्य हुँदैन। वास्तविक विकल्प दीर्घकालीन पट्टा, वा अनुमोदित विदेशी लगान भएको नेपालमा दर्ता कम्पनीले त्यो व्यवसायका लागी सम्पतत्ति राख्नु हो — निजी प्रयोगका लागी घर होइन।
NRN ले कति सम्म धनित्व राख्न सक्छ
NRN ले आफ्नै वा परिवारको प्रयोगका लागी यी सिमाभित्र सम्पतत्ति किन्न सक्छ। यी सामान्य आँकडा हन् र सरकारले समयसमयमा परिमार्जन गर्छ, त्यसैले अन्तिम निर्णय गर्नुअघि हालको सूचना जाँच्नूहोस।
- काठमाडौँ उपत्यका२ रोपनी
- तराईका महानगरपालिका८ कट्ठा
- अन्य नगरपालिका४ रोपनी
- तराईका अन्य गाउँपालिका१ बिघा
- अन्य गाउँपालिका१० रोपनी
कृषि जग्गा, वन र संरक्षित क्षेत्र NRN ले किन्न सक्ने दायरामा पर्दैन।
अझ एक शर्त छ जसले धेरैलाई अलमल्ल पार्छ: यो सुविधा प्रयोग गर्न तपाईँ र तपाईँको नजिकको परिवारका नाममा नेपालमा पहिले नै सम्पतत्ति भएको हुनुहुँदैन।
पहिले लिनै पर्ने अनुमति
NRN ले किन्नुअघि आवेदन विदेश मन्त्रालयमा जान्छ। त्यो अनुमतिपछि मात्र किनमेल राजस्व कार्यालय (मालपोत) मा दर्ता हुन्छ, जसले NRN को नाममा रहेको सम्पतत्तिको लागी छुट्टै पहिचान हुने निलो स्वामित्व प्रमाणपत्र जारी गर्छ। अनुमति हातमा नपरेसम्म पूरै रकम बुझाउनुहुँदैन।
सुरुदेखि अन्तसम्म
- 1NRN को रूपमा दर्ता गराएर परिचयपत्र लिनुहोस् — विदेशमा हुनुहुन्छ भने नेपाली दूतावास वा कन्सुलेटबाट, नेपालमै हुनुहुन्छ भने विदेश मन्त्रालयबाट।
- 2सम्पत्ति छान्नुहोस् र कागजात जाँच्नुहोस्: लालपूर्जा, जग्गाको नक्सा, क्षेत्रफल र सीमा, कर निकासी, र अरू कसैको दाबी त छैन भनेर।
- 3वकिलमार्फत स्वामित्वको इतिहास र त्यो सम्पतत्ति बन्धक वा विवादमा त परेको छैन भनेर पुष्टी गराउनुहोस्।
- 4किनमेलका लागि विदेश मन्त्रालयमा अनुमतिको आवेदन दिनुहोस्।
- 5अनुमति पाएपछि बिक्री सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नुहोस् र पछि प्रमाणित गर्न मिल्ने बैंक माध्यमबाट भुक्तानी गर्नुहोस्; सबै रसिद सुरक्षित राख्नुहोस्।
- 6राजस्व कार्यालयमा दर्ता गराउनुहोस्, दर्ता शुल्क र कर तिर्नुहोस्, र आफ्नै नामको स्वामित्व प्रमाणपत्र बुझ्नुहोस्।
रकम भित्र ल्याउने र फिर्ता पठाउने
किनमेलको मूल्य हातहातै होइन, बैंक माध्यमबाट पठाउनुहोस् र कागजात सुरक्षित राख्नुहोस्। पछि बेचेर त्यो रकम फेरि विदेश पठाउनुपर्दा, कसरी भित्र आयो भन्ने रेकर्ड नै काम आउँछ।
हाम्रो पक्षले तपाईँलाई कसरी मद्दत गर्छ
- हरेक सूचीले आफ्नो जिल्ला र स्थानीय तह देखाउँछ, र नक्सा जानीजानी अनुमानि राखिएको छ, ताकि तपाईँले अर्को देशैबाट पनि राम्ररी छानबिन गर्न सक्नुहोस्; कसैको ठिक स्थान सार्वजनिक हुँदैन।
- तपाईँले साइटमै बिक्रेतालाई सन्देश पठाउनुहुन्छ र उहाँले तपाईँलाई नै जवाफ दिनुहुन्छ — बीचमा दलालको लाम बस्दैन।
- हामी राखिएको विवरण समीक्षा गर्छौं, तर स्वामित्वका कागजात जाँच्दैनौं। वकिलबाटै जग्गा जाँच गराउने काम तपाईँकै रहन्छ।
मूल्यबाहेक पनि सोच्नुपर्ने
दर्ता शुल्क, कर र वकिलको पारिश्रमिक सम्झौता गरिएको मूल्यमाथि थपिन्छ, र दरहरू फेरिरहन्छन। सौदा टुङ्ग्याउनुअघि हालका दरहरू सोधेर थाहा पाउनुहोस्।
